با محاصره دریایی، کاهش تولید نفت اجتنابناپذیر است | با خط لوله تا یک میلیون بشکه نفت می فروشیم | باید مصرف داخلی را افزایش دهیم
رویداد۲۴ | عرفان بیوکنژاد- چندین دهه، ایران تهدید کرده بود که از تنگه هرمز به عنوان اهرمی علیه دشمنان خود استفاده خواهد کرد. با این حال، تا زمان جنگ فعلی علیه ایالات متحده و اسرائیل که آن را علیه موجودیت خود میداند، از انجام این کار خودداری کرده بود.
از قضا، در حالی که ایالات متحده و اسرائیل قصد داشتند قابلیتهای هستهای و موشکی ایران را تضعیف کنند، این درگیری ابزار جدید قدرتمندی به تهران داد- کنترل تنگه. حالا با افزایش بی سابقه قیمت نفت، باز شدن تنگه به دغدغه اصلی آمریکا تبدیل شده است. ترامپ برای تحت فشار قرار دادن ایران، طرح محاصره دریایی را از روز دوشنبه اجرا کرده است.
دولت ترامپ ادعا میکند که محاصره تنگه هرمز مؤثر بوده و نه کشتی از دستورات برای دور زدن پیروی کردهاند. یکی از این کشتیها، یک نفتکش چینی به نام ریچ استاری بود که روز چهارشنبه در خلیج عمان دور زد تا از طریق این تنگه بازگردد. در همین حال، ایران می گوید هنوز کنترل این تنگه را در دست دارد و تعیین خواهد کرد که کدام کشتیها از این آبراه حیاتی عبور کنند. همچنین اعلام کرد که اگر بنادرش تهدید شوند، "هیچ بندری در خلیج فارس و دریای عمان امن نخواهد ماند".
اما صرف نظر اینکه چه کسی در محاصره دریایی موفق می شود، یک واقعیت غیرقابل انکار است و آن محدودیت شدید بر تردد کشتیها به بنادر ایران است. این وضعیت به معنای صفر شدن صادرات نفت و فرآورده های نفتی ایران است. صادراتی که ایران می گوید به لطف مسدود شدن تنگه هرمز در چهل روز گذشته و محدود شدن صادرات رقبای ایران، موفق شده با بالاترین قیمتها و به بیشترین میزان انجام بگیرد.
سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان نفت، گاز و پتروشیمی در گفت و گو با رویداد۲۴ ابعاد مختلف صادرات نفت، چالشهای احتمالی در تنگه هرمز و سناریوهای جایگزین را بررسی کرده است.
سید حمید حسینی می گوید اگر در تنگه هرمز محدودیتی ایجاد شود، این احتمال وجود دارد که بسیاری از شرکتها و مالکان کشتیها حاضر به اعزام کشتی نباشند و این موضوع میتواند هزینهها را افزایش داده و مشکلاتی ایجاد کند.
خبرهای رسیده بر این حکایت دارد که امکان آن وجود دارد که ایران از محدوده آبهای سرزمینی خود استفاده کند؛ به این صورت که کشتیها از میان لاینهای مشخص عبور داده شوند و در امتداد لبه تنگه، در مرزهای آبی ایران حرکت کنند تا به پاکستان و هندوستان برسند. حسینی در این خصوص می گوید: قاعدتاً در آبهای سرزمینی ایران امکان برخورد مستقیم وجود ندارد، چراکه چنین اقدامی بهنوعی نقض آتشبس تلقی میشود، تاکنون نیز یک یا دو کشتی از این مسیر عبور کردهاند.
قابلیت صادرات نفت تا یک میلیون بشکه در روز از طریق خط لوله را داریم
بیشتر بخوانید:
محاصره دریایی چه بلایی بر سر اقتصاد ایران و جهان میآورد؟
پایان آتش بس، ساعت ۱۷:۳۰ امروز | محاصره دریایی چیست؟ آیا ایران در آبهای جنوب زمینگیر میشود؟
حسینی می گوید تمام صادرات ایران وابسته به تنگه هرمز نیست و ایران این امکان را دارد که از خط لولهای با ظرفیت یک میلیون بشکه استفاده کند.
به گفته این کارشناس حوزه نفت، در حال حاضر حدود ۶۰۰ تا ۶۵۰ هزار بشکه از این خط لوله منتقل میشود و امکان افزایش آن نیز وجود دارد. این خط لوله به دریای عمان متصل است و در حال تعمیر و تجهیز برای افزایش ظرفیت است. بنابراین حتی در صورت بسته شدن تنگه هرمز، میتوانیم تا حدود یک میلیون بشکه صادرات از این مسیر داشته باشیم.
کارشناسان معتقدند که جایگزین واقعی برای تنگه هرمز وجود ندارد، چرا که ظرفیتهای این آبراه قابل قیاس با سایر گزینهها نیست. برخلاف برخی گذرگاهها مانند بابالمندب یا تنگه مالاکا که امکان جایگزینی نسبی دارند، تنگه هرمز ویژگی منحصربهفردی دارد و جایگزین مستقیمی برای آن وجود ندارد؛ مگر اینکه کشورها خطوط لوله مستقیم به دریا داشته باشند. سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان نفت، گاز و پتروشیمی مثال عربستان سعودی را زده که با انتقال نفت به بندر ینبع در دریای سرخ یا امارات با انتقال به دریای عمان، تنگه را دور زده است. با این حال حسینی تاکید کرده تنگه هرمز از ویژگیهای حساستری برخوردار است.
ناچار به کاهش تولید و صادرات نفتیم
حسینی در ادامه به محدودیتهای مسیرهای جایگزین غیر دریایی اشاره کرد و گفت: فروش نفت از مسیرهایی مانند روسیه، ترکیه یا کشورهای آسیای میانه، ظرفیتها بسیار محدود است. این مسیرها در بهترین حالت میتوانند روزانه ۱۰۰ تا ۲۰۰ هزار بشکه با قطار را پوشش دهند و با توجه به حجم صادرات نفت ایران، این میزان پاسخگو نیست. در چنین شرایطی ناگزیر به کاهش تولید و صادرات خواهیم بود.
سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان فرآورده های نفتی می گوید: بررسیها نشان میدهد که از نظر فنی، موضوعاتی مانند مسدود شدن اقیانوس هند چندان واقعبینانه نیست. اگر چنین سطحی از تنش ایجاد شود و حتی مسیرهای محدود صادراتی نیز تحت فشار قرار گیرد، بازار جهانی انرژی بهشدت تحت تأثیر قرار خواهد گرفت. وی درباره سناریوهای احتمالی در سطح کلانتر نیز گفته: در چنین شرایطی، اگر مذاکرات به نتیجه نرسد و فضای تنشآلود ادامه پیدا کند، قیمت جهانی نفت بهطور قابلتوجهی افزایش خواهد یافت.
حسینی با اشاره به پیامدهای این وضعیت برای اقتصاد جهانی تصریح کرد: در صورت افزایش قیمت نفت، فشار گستردهای بر کشورهای مصرفکننده از جمله چین، هند، ژاپن و کره جنوبی وارد میشود و ایالات متحده نیز با چالشهای جدی داخلی مواجه خواهد شد.
به گفته وی، اینگونه نیست که یک کشور بتواند بهصورت یکجانبه مانع عبور نفت و فرآوردههای نفتی شود، چراکه کمبود عرضه در بازار جهانی بهسرعت خود را نشان داده و فشارها را تشدید میکند.
شواهد نشان داده است که در هر شرایطی که فشارها افزایش یافته، ایران نیز اقدام متقابل انجام داده است. نکتهای که حسینی نیز به آن اشاره میکند؛ «اینگونه نیست که اگر اقداماتی علیه منافع کشور صورت گیرد، بدون پاسخ باقی بماند. در صورت تشدید تنشها، احتمال درگیری در برخی نقاط دریایی نیز دور از ذهن نخواهد بود.»
برای جلوگیری از کاهش تولید، باید مصرف داخلی نفت خام را افزایش دهیم
وی خبر میدهد که اکنون، روزانه حدود دو میلیون و ۳۰۰ هزار بشکه مصرف داخلی داریم. در عین حال، پالایشگاهها نیز ظرفیتهایی برای دریافت نفت خام حتی تا حدود ۴ تا ۵ میلیون بشکه دارند.
سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان فرآوردههای نفت، گاز و پتروشیمی متذکر شد: با این حال، ناگزیر هستیم بخشی از تولید را کاهش دهیم. در شرایط فعلی باید تا حد امکان مصرف داخلی را افزایش داده و ظرفیت پالایشگاهها را به حداکثر برسانیم تا بیشترین میزان فرآورده تولید شود. بخشی از این فرآوردهها ممکن است صادر شود، اما در مجموع ناچار به کاهش تولید خواهیم بود.
حسینی ادامه داد: در حوزه صادرات نیز اگر شرایط سخت شد، امکان ارسال محدود به برخی کشورهای همسایه مانند افغانستان، ازبکستان و سایر کشورها وجود دارد، اما این میزان در حدی نیست که بتواند جایگزین صادرات اصلی شود و شاید در حدود ۱۰۰ هزار بشکه قابل تحقق باشد.
وی با اشاره به وضعیت سایر تولیدکنندگان منطقه تصریح کرد: همانطور که کشورهایی مانند عراق، عربستان و امارات نیز تولید خود را کاهش دادهاند، ما نیز ناچار به کاهش تولید هستیم و این یک اجبار در شرایط فعلی محسوب میشود.
